https://jflps.ut.ac.ir/ مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی fa daily 1 Thu, 23 Sep 2010 00:00:00 +0330 Thu, 23 Sep 2010 00:00:00 +0330 https://jflps.ut.ac.ir/article_21130.html در این تحقیق استدلال شده است که: اولاً، سیاست کلی نظام معطوف به فلسفه سیاسی حکومت و مسایل مهم و استراتژیک است و لذا به امور کلی و هدایتی نظام مربوط می شود. این وظیفه بر زمین مانده است و به جای آن تدوین سیاست های کلی برنامه (و نه نظام) وجهه همت قرار گرفته است. بر همین اساس ضروری است که به جای تدوین سیاست های پرشمارِ برنامه ای توسط مجمع تشخیص مصلحت، سیاست های هدایتی کلی حداکثر در ده ماده ابلاغ شود و هر سه سال یک بار، با توجه به تحولات جهانی، این سیاست‌ها بازبینی و به روز شود تا مبنایی برای برنامه چهارساله (و نه پنج ساله) هر دولت باشد. انجام وظیفه رهبری در تعیین سیاست کلی (به مفهوم "سیاست های مهم و استراتژیک") نیز در این سند محقق می شود. https://jflps.ut.ac.ir/article_21131.html مقاله حاضر تلاش دارد به کالبد شکافیِ سیاست خارجی ِحقوق بشری ِآمریکا بپردازد و این فرضیه را به آزمون گذارد که: با ادامه وضعیت موجود در روابط ایران و امریکا، الزاماتِ اصولِ سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا باعث تشدید و تداوم و البته گسترشِ فشارهای حقوق بشری این کشور علیه ایران خواهد شد. مقاله از چهار بخش کلی تشکیل شده است. در بخش اول می‌کوشد مبانی ِفکری ِحقوق بشری در سیاست خارجی آمریکا را تبیین کند. در بخش دوم، این موضوع را از منظری تاریخی بررسی می کند. در بخش سوم، به بررسی روندهای کلی سیاست گذاری حقوق بشری آمریکا و تمهیداتی که در این زمینه درپیش گرفته است، می پردازد. در بخش چهارم، سیاست خارجی حقوق بشریِ آمریکا در قبال ایران در پرتو رویه هایی که پیش از این وجود داشته تحلیل خواهد شد. https://jflps.ut.ac.ir/article_21132.html در این نوشتار، شاخص های سیاست خارجی جمهوری اسلامی در چارچوب مؤلفه های هویتی نظام، به بحث گذاشته شده است. در این راستا با توجه به ماهیت و محتوای اصول سیاست خارجی ایران، ابتدا به رهیافت بر ساخته گرایی (Constructivism) پرداخته میشود. سپس با بررسی عناصر هویتی نظام جمهوری اسلامی در قالب این رهیافت، شاخص های سیاست خارجی آن تجزیه و تحلیل میشود. سؤال اصلی این است که عمده ترین شاخص سیاست خارجی ایران کدام است و تحت تاثیر کدام مؤلفه هویتی قرار دارد؟ همچنین این سوال مطرح است که منافع اقتصادی در شاخصهای سیاست خارجی از چه جایگاهی برخوردار است؟ فرضیه های مطرح شده درپاسخ به این سؤالات، عبارتند از: 1) عمده‌ترین شاخص سیاست خارجی ایران، رویکرد امنیتی آن است که تحت تاثیر مؤلفه ی هویتی "امنیت گرایی" قرار دارد. 2)رویکرد امنیتی سیاست خارجی، شاخص های معطوف به منافع اقتصادی را تحت الشعاع خود قرار می دهد. https://jflps.ut.ac.ir/article_21133.html این مقاله وضعیت کنونی توسعه‌یافتگی در منطقه خاورمیانه بررسی می‌کند به ویژه چالش هایی را که این منطقه برای دستیابی به توسعه پایدار و توسعه انسانی در آینده نزدیک با آن روبروست. در این پژوهش چارچوب تحلیلی نخبه‌گرایی برای درک علل توسعه‌نیافتگی منطقه خاورمیانه برگزیده شده است، بدین دلیل که در منطقه خاورمیانه رویکردها و رفتار افراد قدرتمند، در وضعیت عدم نهادینگی، راهنماهایی معتبر برای تحول سیاسی محسوب می شود. سپس به جایگاه منطقه خاورمیانه در میان دیگر مناطق در حال توسعه جهان و دلایل استثناء بودن این منطقه نسبت به دیگر مناطق جهان سوم و به نوعی عقب‏ماندگی این منطقه از روندهای مسلط جهانی هم در زمینة اقتصادی و همه به ویژه سیاسی می پردازد. در دیگر بخش های مقاله به چالش های سیاسی و اقتصادی ناشی از تسلط دولت رانتیه در منطقه و نیز معضلات برخاسته از مشارکت نابسنده زنان در فرایند توسعه در این منطقه اشاره می‌شود. https://jflps.ut.ac.ir/article_21134.html استفاده از فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی از دهه 1980 به بعد در کل جهان روز به روز در حال افزایش است، به نظر می رسد این فناوری ها با دادن اطلاعات از پیچیدگی های موضوعات و مسائل برای دولت ها کاسته اند و در عین حال زمینه را برای وابستگی های متقابل پیچیده بین دولت ها فراهم کرده اند. این کارکرد دوگانه فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی باعث شده است که از نظر امنیتی مشکلاتی برای کشورها به خصوص کشورهای کمتر توسعه یافته که از لحاظ دسترسی در سطحی پایین تر قرار دارند یا به عبارتی دارای شکاف دیجیتالی نسبت به کشورهای پیشرفته هستند، به وجود آید. با توجه به سیر تحول مفهوم امنیت و خارج شدن آن از بُعدِ صِرفِ نظامی، این مشکلات امنیتی را می توان در ابعاد مختلف اقتصادی، نظامی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، زیست محیطی و . . . به بررسی نشست. https://jflps.ut.ac.ir/article_21135.html اتحادیه ملل جنوب شرق آسیا (آسه‌آن) در سال 1967 میلادی به منظور مقابله با تهدید کمونیسم در منطقه جنوب شرق آسیا به وجود آمد؛ اما با گذشت زمان اعضای آسه‌آن اهداف و فعالیت‌های این سازمان را گسترش دادند و در حوزه‌های دیگر از جمله اقتصادی و تجاری، سیاسی، امنیتی و فرهنگی به تعمیق همکاری‌ها پرداختند، به نحوی که امروزه این نهاد منطقه‌ای به عنوان یکی از الگوهای موفق همگرایی منطقه‌ای در آسیا قلمداد می‌شود. آن‌چه که در این مقاله بررسی می شود نحوه مواجهه آسه‌آن با تهدیدات جدید امنیتی از قبیل جرائم فراملی، گسترش سلاح های کشتار جمعی و تروریسم است. سوالی که به آن پاسخ داده خواهد شد این که آسه‌آن چه اقداماتی را برای مقابله با تهدیدات امنیتی جدید انجام داده است و آیا این اقدامات کافی بوده است یا خیر؟ https://jflps.ut.ac.ir/article_21136.html طی سال های بعد از جنگ دوم جهانی، دانشگـاه همواره یکی از مراکز اصلی تحــرک گروه‌های دانشجویی بوده است. از این مقطع زمانی به بعد و پیرو خروج رضاشاه از ایران شاهد شکل گیری جنبش های اجتماعی جدید در ایران بوده‏ایم. چنین جنبش هایی دارای ماهیت و رویکرد انتقادی نسبت به ساختار دولت و قدرت سیاسی بوده است. شواهد نشان می دهد که به هر میزان فعالیت گروه‏های دانشجویی افزایش یابد، به همان میزان زمینه‏های شکل گیری شکاف و تعارضات اجتماعی نیز بیشتر می شود. به هر میزان جنبش های اجتماعی به ویژه جنبش های دانشجویی ماهیتی رادیکال تر پیدا کنند؛ طبیعی است که زمینه ظهور رادیکالیسم در فضای کنش اجتماعی گروه های دانشجویی ایجاد خواهد شد. به همین دلیل است که عموما ساختار قدرت تلاش می کند تا زمینه کاهش شکاف های سیاسی را از طریق بازتولید روابط جامعه - حکومت فراهم آورد. https://jflps.ut.ac.ir/article_21137.html پیشفرض این دانش پژوه حاکی از آن است که بنا به مقتضیاتی، جمهوری اسلامی متعمدانه و آگاهانه سیاست خارجی ابهام برانگیزی در خصوص آمریکا دارد. به رغم این پیشفرض، یافته کلی مقاله آن است که به احتمال زیاد در بلند مدت روابط استراتژیک حساب شده و سنجیده ای بین دو کشور ایران و آمریکا برقرار خواهد شد. اما در میان مدت، دیوار بدبینی جمهوری اسلامی به آمریکا، غرب و آثار لیبرالی-سکیولاریستی مدرنیسم به حدی است که سیاست خارجی جمهوری اسلامی نسبت به آمریکا در حیطه بی اعتمادی احتیاط آمیز باقی خواهد ماند. به اقتضاء این بی اعتمادی احتیاط آمیز، فرضیه مقاله این است که شکل ساده شده ی جهت گیری میان مدت سیاست خارجی جمهوری اسلامی نسبت به آمریکا لزوما" متضمّن دامنه ای است تلفیقی بین دو دیدگاه بدیل زیر : "رویاگرایی پیشدستانه" تا "واقعگرایی پیشگیرانه." https://jflps.ut.ac.ir/article_21138.html در مجامع علمی، ادوارد سعید را با کتاب شرق شناسی وی می شناسند. سه اصل کلی در شکل گیری اندیشه و طبعا آثار وی دخیل بوده اند؛ اول، بیان دقیق جایگاه و رسالت فرهنگی روشنفکر؛ دوم، بررسی گفتمان غربیان درباره شرق بطور اعم و اسلام بطور اخص؛ و سوم، برجسته کردن مبارزات مردم فلسطین. این نوشتار با بررسی سه اصل فوق به صورت مجزا و مفصل و نحوه نگرش ادوارد سعید در چارچوب این اصول، نشان می دهد که اگرچه، در گفتار و نوشتار وی تناقضاتی به چشم می خورد، اما سعید صرفاً برای رسیدن به یک هدف کلی و متعالی می کوشد: مبارزه برای ابقای سرزمینی، فرهنگی، سیاسی و تاریخی میهن خود: فلسطین. لذا سعید در چارچوب هر یک از اصول سه گانه، به فکر بیرون کشیدن تاریخ، مردم و سرزمین فلسطین از محاق فراموشی گفتمان مدرنیته به طور اعم و گفتمان شرق شناسی به طور اخص است. https://jflps.ut.ac.ir/article_21139.html جهانی شدن، فراتر از یک اصطلاح، فرایندی است که در آن توسعه ی دانش و فناوری های تولیدی و اطلاعاتی بسیاری از مفاهیم و پدیده های زندگی را متحول نموده و با برداشتی متفاوت رو به رو ساخته است. روابط همواره دستخوش تغییر قدرت دوباره دگرگون شده و به گونه‌ای متفاوت شکل گرفته‌اند، سطوح و ابعاد توسعه هم دچار تداخل و تلفیق بسیار شده است. در جهانی شدن مفاهیم و الگوهای توسعه متفاوت، یا حتی متعارض با مفاهیم و الگوهای ارائه شده در قالب نوگرایی می‌باشد و در نتیجه در بسیاری از موارد الگوهای مطرح توسعه ی سیاسی قابل اتکا و استناد نخواهند بود و نگرش تقلیل گرایانه ی عصر نوگرایی نسبت به توسعه و بسیاری دیگر از مسائل اجتماعی و سیاسی دیگر قادر نخواهد بود واقعیات موجود را به شکل دقیق مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. https://jflps.ut.ac.ir/article_21140.html بحران سیاسی لبنان در سه سال اخیر نه تنها یکی از مسایل مهم این کشور بود بلکه به یک مساله مهم منطقه ای و بین المللی تبدیل شد. در این مقاله، سعی شده است که به علل و عوامل بلندمدت (زمینه ساز) و کوتاه مدت این بحران پرداخته شود. در این مقاله تغییر ترکیب جمعیتی به سود شیعیان، افزایش قدرت حزب الله، ساختار اجتماعی مبتنی بر فرقه گرایی، نوع ساخت حکومتی و توزیع قدرت عوامل بلند مدت یا زمینه ساز بحران جدید تلقی می شوند. از طرف دیگر، تصویب قعطنامه های 1559 و 1701 شورای امنیت، جنگ 33 روزه اسرائیل و حزب الله، ترور رفیق حریری و طرح تشکیل دادگاه بین المللی برای رسیدگی به آن و مصوبات دولت لبنان در 6 مه 2008 از عوامل کوتاه مدت بحران در لبنان محسوب می شوند. https://jflps.ut.ac.ir/article_21141.html فقه، در ادبیات اسلامی، دانش زندگی است. بنا براین، فقه سیاسی چونان رابطِ ایمان و سیاست در جامعه اسلامی تلقی شده است. در این مقاله، ضمن اشاره به تعاریف رایج فقه و نیز جایگاه فقه سیاسی در دسته بندی علوم اسلامی به ویژه بر دو نکته اساسی تأکید شده است: نخست؛ مبانی و محدودیت های فقه سیاسی به عنوان دانش معطوف به عمل، و دوم؛ کالبد شناسی فقه سیاسی به مثابه یک دستگاه دانایی و مکانیسم تولید احکام سیاسی در درون این شاخه از دانش اسلامی. کوشش شده است الگویی از مهندسی «مسئله و حکم» در فقه سیاسی به اجمال طرح و بررسی شود. تأکید مقاله بر ادبیات فقه شیعه است. https://jflps.ut.ac.ir/article_21142.html گزارش حاضر درصدد پاسخ به این سوال است که آیا انقلاب مشروطیت 1911-1905 ،یک انقلاب دموکراتیک است یا انقلاب اجتماعی؟ این بحث از نقطه نظر جامعه شناسی سیاسی و با تکیه به تئوری مور- به صورت نسبی – تبیین گردیده است. بررسی ها دلالت بر آن دارند که انقلاب مشروطیت، بنا به دلایل زیر از ویژگی های انقلاب دموکراتیک برخوردار بوده است: الف) این انقلاب از سوی بورژوازی و اشراف زمین دار – در مراحل مختلف-هدایت شد. ب) این انقلاب از قانون گرایی دفاع کرد، آزادی های سیاسی را برقرار ساخت و از ابزارهای مسالمت آمیز- بیش از هر انقلاب اجتماعی دیگر – استفاده کرد. https://jflps.ut.ac.ir/article_21143.html اگرچه منطقه گرایی از اوایل دهه 1950 در ادبیات روابط بین الملل مطرح شد،‌ اما تحلیل موضوعات منطقه ای خاورمیانه و خلیج فارس تا اواخر دهه 1960 توجه این گروه از نظریه پردازان را به خود جلب نکرد. از سوی دیگر، باید تاکید داشت که نظریه پردازان اولیه منطقه گرایی، تمامی تلاش خود را بر سازماندهی اراده سیاسی رهبران منطقه ای برای مشارکت اقتصادی کشورها متمرکز کردند؛ در حالی که منطقه گرایانی که موضوعات خاورمیانه و خلیج فارس مورد توجه و تحلیل قرار داده بودند، رهیافت خود را برای سازماندهی مدل های همکاری امنیتی طراحی کرده بودند. اگر چه فرآیندهای منطقه گرایی در خاورمیانه و خلیج فارس رویکرد امنیت محور دارند، اما تاکنون شکل بندی امنیتی مشخص مورد، پذیرش واحدهای سیاسی آن قرار نگرفته است. چنین وضعیتی را می توان عامل اصلی شکل گیری «معضل امنیتی» در منطقه دانست. https://jflps.ut.ac.ir/article_21144.html در ادبیات نسبتاً پدید سرمایه اجتماعی، این مفهوم عمدتا در عرصه داخلی جوامع مطرح شده است. با وجود این، می‌توان از سرمایه اجتماعی در عرصه بین‌المللی نیز یاد کرد. در این مقاله ارتباط سرمایه اجتماعی با عرصه روابط بین الملل از دو جنبه خرد و کلان ترسیم شده و با توجه به این دو جنبه، تاثیر فناوری اطلاعات بر سرمایه اجتماعی در دو بعد داخلی و بین المللی موضوع بررسی قرار گرفته است. فناوری‌های جدید اطلاعات و ارتباطات می‌تواند به افزایش سرمایه مشارکتی در عرصه داخلی جوامع و تکمیل سرمایه شبکه‌ای آن‌ها به عنوان دو شاخص از شاخص‌های سرمایه اجتماعی انجامیده و در عرصه بین‌المللی نیز امکان شکل گیری شبکه‌های رسمی و غیر رسمی گوناگون را به منظور پیگیری اهداف مشترک در اختیار افراد جوامع گوناگون قرار دهد. https://jflps.ut.ac.ir/article_21145.html نقشه مهم ترین ابزار شناخت در جغرافیا و عالی‌ترین وسیل? به نمایش در آوردن اطلاعات جغرافیایی است. نقشه ابزاری در خدمت محیط شناسی و بازنمایی کننده تسلط انسان بر محیط پیرامون خود، در برخی موارد ابزاری در اختیار قدرت سیاسی و حاکمیت‌ها بوده است. لذا نقشی مهم در القاء سیاست و اعمال قدرت ایفا می‌نماید. مفهوم قدرت در اینجا همه شکل‌ها و صورتبندی‌های آن در سطوح مختلف جامعه را شامل می‌گردد. چرا نقشه به عنوان ابزاری در خدمت اعمال قدرت و القاء سیاست قرار می‌گیرد. مقاله حاضر به منظور پاسخگویی به این پرسش و همچنین نقد و بررسی نظراتی که در این باره ارائه شده ، طراحی و نوشته شده است. به این منظور چارچوبی نظری، مفهومی با استفاده از نشانه شناسی، قدرت و متن، گفتمان، قدرت و رسانه و نقشه‌های ادراکی و شناختی وژئوپلیتیک انتقادی طراحی شده است. https://jflps.ut.ac.ir/article_21146.html در سال های اخیر شاهد تحولاتی در منطقه خاور میانه بوده ایم که تغییرات در صحنه سیاسی عراق، بحران مشارکت در کابینه لبنان، اختلافات داخلی فلسطین و موضوع صلح آمیز هسته ای ج.ا.ایران از آن جمله هستند و با توجه به رقابت‌های منطقه‌ای عربستان با جمهوری اسلامی ایران، تحولات یاد شده موجبات واگرایی و بروز تنش‌هایی در روابط دوکشور شده است با توجه به اینکه ظاهراً روند اوضاع در منطقه در راستای مواضع و منافع عربستان قرار ندارد، بنابر این ج.ا.ایران می باید از هر اقدامی که به تشدید تنش در روابط و ارایه تصویر نامطلوب از ایران نزد عربستان سعودی منجر شود اجتتناب ورزد. https://jflps.ut.ac.ir/article_21147.html این نوشتار شرحی از گسترش مناسک و شعائر و همچنین شکل گیری دستگاه دینی و نوع مواجهه آن با دستگاه سیاسی بعد از اعلام رسمی مذهب شیعه اثنی عشری در دوره صفویه است. به گمان نویسنده حداقل چهار دوره از گسترش این آیین ها را در جامعه ایرانی عصر صفویه می‌توان سراغ گرفت. دوره اول با ظهور شاه اسماعیل مصادف است که یکپارچه سازی عقیدتی انجام گرفت. در دوره بعد مقارن ظهور شاه عباس اول مناسک و شعائر مذهبی چهره ای همگانی به خود گرفت، دوره سوم، احتمالا مقارن با سلطنت طهماسب و شاه صفی جنبه های دراماتیک به این مراسم وارد شد و سرانجام در دوره شاهان ضعیف صفوی همچون سلیمان و حسین، اصولگرایی مذهبی رواج گسترده یافت. بر همین اساس، روابط میان علما و شاه را نیز در طی این دوره درازمدت در سه عرصه فکری و تاریخی می‌توان توضیح داد. https://jflps.ut.ac.ir/article_21148.html برنامه هسته‌ای ایران سالهاست که توجه محافل سیاسی داخلی و نیز مقامات سایر دولت ها، سازمان های بین‌المللی و محافل سیاستگذاری را در جهان به خود جلب کرده است، اما این مناظرات و زمینه‌های ظهور آنها مورد بررسی عمیق قرار نگرفته است. هدف از این مقاله شناسایی"دیدگاه ها"، "رهیافت ها" و "مناظرات" موجود حول این برنامه و بررسی زمینه‌های ظهور آنها و عوامل بیناذهنی مؤثر در برداشت های متفاوت از معنا و اهمیت برنامه هسته‌ای ایران است. به طور خاص پرسشی که این مقاله به آن می‌پردازد این که چه زمینه‌هایی موجب شکل‌گیری مناظرات داخلی و خارجی درباره برنامه هسته‌ای ایران شده است؟ فرضیه‌ای نیز که در پاسخ به این پرسش وارسی می شود این است که مجموعه‌ای از عوامل بیناذهنی و معنایی یا به بیانی دیگر، گفتمان‌هایی خاص را باید به عنوان زمینه در نظر گرفت. https://jflps.ut.ac.ir/article_21149.html این مقاله ابتدا به معرفی ساختاری و محتوایی کتاب اندیشه سیاسی در اسلام سده های میانه می پردازد. محتوای آن دو بخش اصلی دارد که در مجموع ده فصل را در برمی گیرند. سپس در بخش اصلی مقاله، نکات انتقادی مهم مطرح و پیشنهادهای اصلاحی و سازنده برای بهبود آنها ارائه می شود. سرفصل مهم ترین انتقادهای آن به قرار زیراست: فقدان روش شناسی روشن و چارچوب نظری آشکار، رویکرد تحلیلی پوزیتیویستی، تاکید بر اندیشه سیاسی اهل سنت و غفلت از اندیشه سیاسی شیعه، تاکید بر وامداری اسلام نسبت به یهودیت و مسیحیت، ضرورت بازنگری در معادل سازی واژگان تخصصی و تهیه فهرست منابع یا کتابشناسی، و لزوم پاسخگویی به برخی شبهات علمی در پاورقی های توضیحی. با وجود این، کتاب حاضر به عنوان اثری کلاسیک در حوزه اندیشه سیاسی در اسلام به عنوان یک متن دانشگاهی در کنار دیگر آثار قابل بهره گیری است.